Antoinette Opstelten en Claartje Aarts over de Leergang Social Intrapreneurship

Hoe zorg je dat maatschappelijke ambitie binnen een grote organisatie niet blijft hangen in losse initiatieven, maar leidt tot structurele verandering? Voor Antoinette Opstelten (Rechtbank Rotterdam) en Claartje Aarts (Woningcorporatie Portaal) was dat de kernvraag waarmee zij begonnen aan de vijfdaagse Leergang Social Intrapreneurship. Beiden werken in organisaties waar maatschappelijke opgaven groot zijn en verandering complex is. De leergang bood hen niet alleen nieuwe inzichten en tools, maar hielp ook om scherper te kijken naar hun rol en de impact die zij willen maken.

Antoinette steekt van wal op de vraag waarom zij de leergang begon: ‘Basiskennis en handvatten om echt verder te komen met innovaties binnen het bedrijf, dat is wat ik al tijden zocht. De drive, de wil en de ideeën om veranderingen door te voeren waren er, ik had behoefte aan meer informatie over een beproefde aanpak. Toen ik las over de leergang, voelde ik dadelijk de klik. Dat, en het contact met organisaties in andere sectoren. Een kijkje in de keuken van een ander is inspirerend.’

Ook Claartje was op zoek naar handvatten om verder te komen: ‘Ik heb een commerciële achtergrond, waar innovatie meer zit in financiële resultaten dan in sociale impact. Het woord “intrapreneurship” sprong er voor mij uit. Hoe pak je een case op het sociale vlak aan, hoe zorg je ervoor dat het geen hobbyproject wordt en hoe maak je het meetbaar en zichtbaar in een organisatie?’

De groep bestaat uit deelnemers uit uiteenlopende sectoren. Dat bleek een belangrijke meerwaarde. ‘Zo veel mensen, zo veel perspectieven,’ zegt Claartje. ‘Dat is inspirerend. Er zijn verschillen, maar ook overeenkomsten. Zoals de drive om veranderingen binnen de organisatie door te voeren en de blokkades waarop je vastloopt. Die herkenning is zo fijn, de wetenschap dat je niet de enige bent die met bepaalde dingen worstelt.’

Volgens haar maakt die diversiteit het mogelijk om sneller tot de kern te komen: ‘Het maakt het mogelijk een gesprek te voeren vanuit verschillende perspectieven over dezelfde problematiek. Je gaat sneller de diepte in, kunt beter ingaan op details en op die manier vlotter tot een oplossing komen.’

Antoinette vult aan: ‘Als organisatie volg je toch vaak de jouw bekende paden als je tegen een probleem aanloopt. Het is ontzettend inspirerend te zien dat er ook andere wegen zijn die je kunt volgen. Ik heb dan ook vaak met veel belangstelling gekeken naar het verloop van processen in andere organisaties.’

Het onderdeel leiderschap was intensief. ‘Twee dagen en een overnachting,’ legt Claartje uit. ‘In die dagen gingen we echt de diepte in. Dat was soms tamelijk confronterend. Er wordt je een spiegel voorgehouden.’

Die confrontatie bleek noodzakelijk: ‘Je ziet jezelf bepaalde dingen doen, maar niet altijd weet je wat het effect daarvan is op anderen, de organisatie en op jezelf, noch wat je moet doen om dat patroon te doorbreken. Ik had die confrontatie echt nodig om mij bewust te worden van mijn voorkeurswijzen, zodat je er flexibeler in kunt worden.’

Hoewel de leergang nog maar recent is afgesloten, passen Claartje en Antoinette de inzichten al toe in hun dagelijkse werk. Beiden noemen direct de Theory of Change.

‘Ik ben dadelijk begonnen met het opstellen van een model,’ zegt Claartje. ‘Daarin neem ik ook een collega mee. Best spannend, ik moet mij de methodiek nog meer eigen maken. Maar ik zie absoluut de meerwaarde.’

Voor haar zit die waarde vooral in het gesprek dat ontstaat: ‘Niet zozeer om alle hokjes in te vullen, maar meer om een waardevolle discussie te starten. Daarvoor gebruik ik overigens ook het spel dat in de leergang werd aangereikt, de toolkit “Creatief Talent werkt”.’

Antoinette herkent dat: ‘Dat is ook precies waarom ik er ook al mee gestart ben. Het model is een goede manier om een discussie op gang te brengen en daarmee de juiste onderwerpen op tafel te krijgen.’

Daarnaast werkt zij met stakeholderanalyses: ‘Daarvoor gebruik ik het spel, dat goede vragen bevat om de analyse op te stellen. Het is een toegankelijke en waardevolle manier waarvoor iedereen in de organisatie openstaat.’

De leergang nodigt uit om met afstand naar je eigen organisatie te kijken. Antoinette: ‘Dankzij de leergang ga je toch anders naar je organisatie kijken. Wie en wat ben je als organisatie, wat wil je en wat heb je daarvoor nodig?’

Voor projecten als Wijkrechtspraak op Zuid is dat essentieel: ‘In mijn dagelijkse werk ben ik daar minder mee bezig, maar in processen waarmee ik veranderingen teweeg wil brengen, zijn dit belangrijke vragen die een antwoord behoeven.’

Ze vervolgt: ‘In eerste instantie vonden we het vreemd dat deze analyse op dag één in de eerste les al aan bod kwam. Achteraf is het heel logisch. Het is een basis voor verandering, voor impact creëren.’

Claartje vult aan: ‘Een stakeholderanalyse? Ja, dat kan ik wel… denk je. Totdat je ermee bezig gaat, een ander kritische vragen stelt of tot je het belang van die analyse voor je project begrijpt. Dan blijkt het ineens veel ingewikkelder én waardevoller dan je dacht.’

Op de vraag of er nog andere modellen zijn die zij toepassen, antwoorden Claartje en Antoinette tegelijk: ‘Storytelling.’ Claartje: ‘Woorden zijn belangrijk. Veel belangrijker dan ik dacht voordat ik de leergang startte. We zijn geneigd te denken in feiten en tabellen, in resultaten. Daarbij vergeten we het verhaal.’

Dat verhaal is cruciaal: ‘Het verhaal is juist nodig om mensen met je mee te krijgen. Zonder menskracht gebeurt er niets. Mensen zijn de energie, de drijvende kracht in een organisatie of een project.’

Antoinette vult aan: ‘De juiste woorden geven aan een boodschap. Daarbij moet je rekening houden met de verschillen tussen mensen binnen je organisatie. De één heeft meer baat bij woorden, terwijl de ander liever tabellen, diagrammen en cijfers ziet.’

Claartje en Antoinette zijn het eens: de leergang was intensief, confronterend en bovenal waardevol. De herkenning, de handvatten, de tools en de modellen dragen bij aan het versterken van hun rol als veranderaar en aan de maatschappelijke impact die zij willen realiseren.